t2174a 13 Takipçi | 32 Takip
Kategorilerim
Diğer İçeriklerim (331)
Tüm içeriklerim
Takipçilerim (13)

CUMHURİYET'İN İLK YILLARINDA BASIN...

2013-03-09 14:07:00
CUMHURİYETİN İLK YILLARINDA BASIN... |  görsel 1

HÜKÜMETİ DESTEKLEYEN GAZETELER:

Anadolu’da Yeni Gün: 
Gazete, 2 Eylül 1918’de Yunus Nadi (Abalıoğlu) tarafından İstanbul’da Yeni Gün adıyla çıkarılmaya başlanmış ve Ulusal Mücadeleye destek verdiği için İstanbul’un işgalinden bir gün sonra İngilizler tarafından kapatılmıştır. Matbaasını gizlice Ankara’ya taşıyan Yunus Nadi, 10 Ağustos 1920’den itibaren gazeteyi Anadolu’da Yeni Gün adıyla çıkarmaya başlamıştır. Gazete yazarları arasında Aka Gündüz, Nüzhet Haşim, Ziya Gökalp, Behnan Şapolyo, Şükrü Kaya, Kemal Ragıp vardır. Gazete, Ulusal Mücadele yıllarında ve cumhuriyetin kuruluşundan itibaren Mustafa Kemal’in görüşlerini yansıtmış ve İstanbul muhalefetine karşı devrimin en ateşli savunucusu olmuştur. Başyazar Yunus Nadi, birinci ve dördüncü arası TBMM milletvekilliği yapmış ve 1924 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nu hazırlayan encümenler arasında yer almıştır. 1924 yılında kapatılan gazete bir ara İzmir’de yayına devam etmiştir.2Hakimiyeti Milliye: Basının kamuoyu oluşturulmasındaki gücünü çok iyi bilen Mustafa Kemal, Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin fikirlerini yaymak için Hakimiyet-i Milliye gazetesini Ankara’da 10 Ocak 1920’den itibaren çıkarmaya başlamış ve ilk baş yazısını da kendisi yazmıştır. 1921 Şubatı’ndan itibaren her gün çıkan gazetede, dönemin aydınları Ruşen Eşref (Ünaydın), Mahmut Esat (Bozkurt), Ahmet Ağaoğlu, Yusuf Akçura, Hamdullah Suphi (Tanrıöver), Falih Rıfkı (Atay), Yakup Kadri yazıyordu. Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin yarı resmi yayın organı durumundaki gazete, cumhuriyet rejimi döneminde Cumhuriyet Halk Fırkası’nın sözcüsü olmuş, 16 Ekim 1935’ten itibaren Ulus adını almış ve yayın hayatını 1971 yılına kadar sürdürmüştür.

Cumhuriyet : 
Yeni Gün başyazarı ve sahibi Yunus Nadi, Mustafa Kemal’in isteği üzerine matbaasını İstanbul’a taşıyarak 7 Mayıs 1924’ten itibaren gazeteyi bu ad altında çıkarmaya başlamıştır. Gazete yazarları arasında Zekeriya Sertel, Ahmet Haşim, Peyami Safa, Ahmet Refik yer alır. Gazete cumhuriyetin ve Türk Devrimi’nin savunucularından biri olarak günümüze kadar yayınını sürdürebilmiştir.

İleri: 
1918’de Celal Nuri (İleri) ve Suphi Nuri (İleri) kardeşler tarafından çıkartılmaya başlanan gazetenin başyazarı, hukuk mezunu olan Celal Nuri’ydi. Gazete, Ulusal Mücadeleyi desteklemesinin yanı sıra Ulusal Mücadeleye sırasında cephe haberleri veren ilk İstanbul gazetesidir. Gazetenin Ulusal Mücadelenin İstanbul’daki tek sesi olması İngilizleri rahatsız ettiği için başyazar Celal Nuri Malta’ya sürülmüş, yazar ancak 1921’de sürgünden dönüp Ankara’ya geçmiştir. Birinci dönemden altıncı dönem sonuna kadar milletvekili olan Celal Nuri, Teşkilatı Esasiye encümenleri arasında yer almış ve Tevhid-i Efkar başyazarı Velid Ebuzziya’nın sık sık saldırısına hedef olmuştur. Cumhuriyetin savunucularından olan gazete, 1924 yılı yaz aylarında hükümet hakkında yolsuzluk söylentilerinin çıkması üzerine hükümetten desteğini çekmiştir. Gazete maddi nedenlerden dolayı aynı yıl yayın hayatını durdurmuş ve başyazarın kardeşi Suphi Nuri, muhalif bir gazete olan Son Telgraf gazetesine geçmiştir.

Akşam: 
Gazete 20 Eylül 1918’de Necmettin Sadak (Üçüncü ve yedinci dönem milletvekili), Ali Naci (Karacan), Kazım Şinasi (Dersan) tarafından çıkartılmıştır. Gazeteye daha sonra Falih Rıfkı (Atay) katılmış, ancak 1923’te milletvekili seçildikten sonra Hakimiyet-i Milliye’ye geçmiştir. Gazetenin başyazarlığını Necmettin Sadak yapmıştır. Ulusal Mücadeleyi, cumhuriyet rejimini ve devrimleri destekleyen gazete, bugün de yayın hayatına devam etmektedir.

Vakit: 
1875 yılında Flip tarafından kurulan gazeteyi 26 Ekim 1917’den itibaren Ahmet Emin (Yalman), Mehmet Asım Us (Üçüncü ve sekizinci dönem milletvekili) ve Hakkı Tarık Us (İkinci ve beşinci dönem milletvekili) çıkarmaya başlamıştır. Ahmet Emin, gazetenin başyazarlığını yaparken 1920 Martı’nda İngilizler tarafından Malta’ya sürülünce, başyazarlığını M. Asım Us üstlenmiştir. Gazetedeki hisselerini 18 Mart 1923’te satan Ahmet Emin, Vatan gazetesini çıkarmaya başlamıştır. Gazetenin yazarları arasında Refik Ahmet (Sevengil), Cevat Fehmi, Nurettin Artam, Sadri Ethem, Behnan Şapolyo’da vardır. Vakit, cumhuriyet döneminde de uzun süre yayın hayatına devam etmiştir.

Anadolu: 1910’da kurulan ve bir İzmir gazetesi olan Anadolu, İttihat ve Terakki’nin sözcülüğünü yapmıştır. Başlangıçta gazetenin başyazarı ve sahibi Ali Koyuncu’yken, gazete yazarlarından Haydar Rüştü (Öktem) bir müddet sonra gazetenin sahibi olmuştur. Rüştü, İzmir işgali sırasında gazeteyi Antalya’ya taşımıştır. Cumhuriyet döneminde milletvekili olan Haydar Şükrü, iktidar yanlısı olmuş ve ölümünün ardından 1935’te gazetenin yayınına son verilmiştir.

Hizmet: 
İzmir’in en eski gazetelerindendir ve Halit Ziya (Uşaklıgil), Tevfik (Nevzat) ve Bıçakçızade Hakkı tarafından ilk kez 1886’da çıkartılmış, hatta Halit Ziya’nın ilk romanları bu gazetede yayınlanmıştır. Gazete cumhuriyetin ilk yıllarında iktidarı, daha sonra Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı desteklemiş ve 1926’dan itibaren Yanık Yurt olarak yayınına devam etmiştir.

Yeni Asır: 
Selanik’in ilk gazetelerindendir. 1895’te Selanikli Bilgin ailesi tarafından çıkartılan gazete, mübadele yıllarından sonra 1924’te İzmir’de yayın hayatına devam etmiş cumhuriyet taraftarı bir gazetedir.

HÜKÜMET KARŞITI GAZETELER

Tevhid-i Efkar: 
1908’de Ebuziyya Tevfik tarafından çıkartılmaya başlanmış ve ölümünden sonra oğulları Velid ve Talha Bey gazeteyi çıkarmaya devam etmişlerdir. Gazete, Ulusal Mücadele döneminde Mustafa Kemal’in resmini ve biyografisini yayınlayan ilk gazetedir ve Sivas Kongresi’ne Ruşen Eşref’i muhabir olarak gönderilmiştir. Başyazar Velid Ebuziyya, Ulusal Mücadele yıllarında İstanbul’dan Anadolu’ya silah kaçırılmasında yardımcı olduğu için İstiklal Madalyası ile onurlandırılmış, ancak tutucu yapısı nedeniyle devrim süresince Ankara’yı destekleyen tüm gazetelere karşı saldırıya geçmiş, cumhuriyete karşı ve hilafet yanlısı olduğunu belli etmekten çekinmemiştir. Gazete, Takrir-i Sükun Kanunu’na göre 5 Mart 1925’te hükümet kararıyla süresiz olarak kapatılmış, ancak 1940’tan sonra yayın hayatına devam etmiştir. 

Tanin: 
Ağustos 1908’de Hüseyin Cahid (Yalçın)11, Tevfik Fikret ve Hüseyin Kazım tarafından çıkartılmaya başlanan gazete, diğer iki yazarın ayrılmasıyla Hüseyin Cahid gazeteyi üstlenmiştir. Meşrutiyet döneminde İttihat Terakki’nin sözcüsü olan gazete, işgal döneminde Senin, Cenin, Renin adıyla yayınlanmıştır. Önce milletvekili seçilen, sonra Dayinler Vekili olan ve İstanbul’un işgali sırasında (1919-1922) Malta’ya sürülen Cahid, işgal güçlerinin sansürünün kalkmasından sonra, gazetesini 1922’de tekrar çıkarmaya başlamıştır. Tanin, 1925’te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası İstanbul Beykoz Şubesinde yapılan polisin aramasını ‘baskın’ olarak yorumlayınca hükümet kararıyla kapatılmış ve Hüseyin Cahid İstiklal Mahkemesi’nde yargılanarak Çorum’a sürgüne gönderilmiştir. Hüseyin Cahid, beşinci ve dokuzuncu dönem milletvekili olmuş ve Demokrat Parti zamanında muhalifliğe devam ettiği için hapis cezasına çarptırılmıştır. 

Vatan: 
Amerika’da gazetecilik eğitimi almış ve liberal demokrasiyi savunan Ahmet Emin (Yalman) Vakit gazetesinden ayrıldıktan sonra 26 Mart 1923’te bu gazeteyi kurmuştur. 1924 yılında kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nı destekleyen gazete, Ağustos 1925’te hükümet kararıyla kapatılmıştır. Yalman, İsyan Bölgesi İstiklal Mahkemesi’nce Elazığ’da yargılanmış ve beraat etmiştir. 1940’tan sonra gazete tekrar yayın hayatına başlamıştır. 

Son Telgraf: 
14 Haziran 1924’te yayına başlayan gazete, Fevzi Lütfi (Karaosmanoğlu), Hüseyin Avni, Sadri Ethem ve Suphi Nuri (İleri) tarafından çıkartılmıştır. Son Telgraf, daha ilk sayısında amacını,“Türklük, cumhuriyet ve inkılap” değerlerini savunmak ve yükseltmek diye açıklamıştır. Mustafa Kemal’i, Ankara Hükümeti’ni ve Halk Fırkası’nı eleştiren gazete, kısa sürede etkili bir muhalif gazete olmuştur. Gazete Takrir-i Sükun Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle birlikte diğer muhalif gazeteler gibi 6 Mart 1925’te kapatılmıştır.

Toksöz: 
Gazete, birinci dönem milletvekillerinden Abdülkadir Kemali tarafından 1924 yılında Adana’da çıkartılmaya başlanmıştır. Ancak yerel bir gazete olarak fazla etkili olmadığı anlaşılınca gazete, Kemali tarafından İstanbul’a taşınarak burada yayın hayatına devam etmiştir. Ankara’ya karşı muhalefetiyle bilinen Kemali, değişik makaleleriyle Halk Fırkası’na ve yöneticilerine karşı güç birliği yapılmasını istemiştir. Dönemin hükümeti, gazeteyi 30 Aralık’tan itibaren bir hafta süreyle iç güvenliği bozucu yayınlarda bulunduğu gerekçesiyle kapatmış ve başyazarı mahkemeye vermiştir. 12 Ocak 1925 tarihli mahkeme kararıyla başyazar 6 ay hapis ve 50 lira para cezasına çarptırılmış, daha sonra Kemali, Elazığ ve Ankara İstiklal Mahkemeleri’nde yargılansa da beraat etmiştir.

İkdam: 
Meşrutiyet döneminde yayın hayatına başlayıp cumhuriyet döneminde yayınını sürdüren gazetelerden biri olan İkdam, 1894’te İstanbul’da mülkiye mezunu olan Ahmet Cevdet tarafından çıkartılmaya başlanmıştır. İttihat ve Terakki’ye olan muhalefetinden dolayı bir ara İsviçre’ye kaçan Ahmet Cevdet, gazetenin tirajını 40.000’e kadar çıkarmıştır. Ulusal Mücadeleyi destekleyen ve Ankara’ya ilk muhabir gönderen gazetelerden biridir. Ahmet Cevdet, Ağa Han ve Emir Ali’nin İsmet Paşaya yazmış olduğu mektubu yayınladığı için İstanbul İstiklal Mahkemesi’nde yargılanmış ve beraat etmiştir. Bundan sonra etkinliğini yitiren gazete, Ali Naci (Karacan) tarafından 1926 yılında devralınmış ve 1928’de yayın hayatı son bulmuştur.

Aydınlık: 
Dergi, Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası’nın yayın organıydı. Temmuz 1921-Şubat 1925 tarihleri arasında 30 sayı yayınlanmıştır. Dr. Şefik Hüsnü’nün yönettiği derginin yazı işlerine Prof. Sadrettin Celal (Antel) bakıyordu. O yıllarda adı duyulan birçok sosyalist ve komünist yazar bu dergide yazı yazmıştır.

Halkın Sesi: 
1924’te Mehmet Sırrı (Sanlı) tarafından çıkartılmaya başlanan gazetenin daha sonra adı Sada-i Hak olmuştur. Gazete, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nı desteklemiş ve Takrir-i Sükun Kanunu gereğince kapatılmıştır.

2217
0
0
Yorum Yaz